Związek Podhalan w Polsce
Sekretariat w Nowym Targu

al. Tysiąclecia 35 pokój nr. 13 , 34-400 Nowy Targ
e-mail
biuro@zwiazek-podhalan.com
Tel./fax. 18 264 95 23

Początki ZP

Fot. "I Zjazd Podhalan, Zakopane 1911" - Archiwum ZP

 Historia Związku Podhalan - jednej z największych i najstarszych organizacji w Polsce jest piękna i bogata. Początki zrzeszania się górali związane są z nurtem XIX wiecznego ruchu regionalnego, który zakładał z jednej strony propagowanie rozwoju ekonomicznego i oświatowego, z drugiej zaś, podtrzymywanie i kultywowanie tradycji regionu. Dzięki takim osobowościom jak Tytus Chałubiński, Władysław Matlakowski, Feliks Gwiżdż, Jakub Zachemski, Bronisław Dembowski, Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Andrzej Chowaniec, Andrzej Stopka Nazimek, Wojciech Brzega czy Władysław Orkan i wielu innych oczarowanych pięknem regionu podhalańskiego i jego rodzimej kultury, wśród górali zaczęła rodzić się świadomość swojej wartości oraz dążność do jej zachowania i rozwoju. Powstanie związku wyrosło zarówno z działalności powstałego w 1873 roku Galicyjskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Związku Górali powołanego w 1904 roku w Zakopanem, jak i działającej w Krakowie od 1906 roku, podległej mu Akademickiej Sesji Podhalan.
Pod Tatrami w Zakopanem w 1904 roku  zacna grupa górali powołała do życia towarzystwo Związek Górali pod wezwaniem błogosławionego Andrzeja Boboli. Na swoim sztandarze wypisali słowa „W jedności siła” co było wielkim przesłaniem tak wtedy ale i też teraz dla współczesnych.
Z inicjatywy Związku Górali odbyły się trzy Zjazdy Podhalan, pierwszy w 1911 r. w Zakopanem, drugi w 1912 r. odbył się w Nowym Targu, III Zjazd w 1913 r. miał miejsce w Czarnym Dunajcu. Towarzystwo prowadziło szeroką działalność społeczną, edukacyjną, patriotyczną. W okresie gdy nadciągało widmo wojny zwiększył się nabór do Drużyn Podhalańskich i Legionów.
Prawie równocześnie z odrodzeniem się Rzeczpospolitej na IV Zjeździe w Nowym Targu 3-4 sierpnia 1919 r. powstał Związek Podhalan. Za jego twórców uważa się uczestniczących w tym Zjeździe przedstawicieli różnych stanów: polityków, samorządowców, nauczycieli, artystów. Byli to m.in.:
- posłowie: Wojciech Roj, Józef Bednarczyk, Jan Bednarski,
- przedstawiciele władz samorządowych: Jerzy Uznański, Stanisław Łęcki, Franciszek Dworski,
- księża: Ferdynand Machay, Józef Buroń, Antoni Sikora,
- pisarze: Feliks Gwiżdż, Władysław Orkan, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, gen. Andrzej Galica.
Pierwszym Prezesem Związku Podhalan został nauczyciel z Odrowąża Jakub Zachemski.

Atmosfera zjazdu była podniosła i patriotyczna, padały postulaty zjednoczenia wszystkich ziem góralskich w jedną całość administracyjną i gospodarczą- jako wielka ziemia podhalańska. Statut Związku zakreślił m.in. następujące cele: utrzymywanie towarzyskiej i duchowej łączności Podhalan, wszechstronne popieranie się wzajemne; praca nad podniesieniem ludu podhalańskiego pod względem etycznym, umysłowym i gospodarczym; utrzymywanie i pielęgnowanie swoistej kultury Podhala, wyrażającej się w mowie, stroju, obyczajach, tańcu, śpiewie, budownictwie itp; otoczenie opieką kształcącej się młodzieży podhalańskiej.  Statut powyższy stwarzał możliwości rozwoju organizacji tym bardziej, że pozwalał na zakładanie ognisk Związku podporządkowanych zarządowi głównemu również i poza Podhalem, dopuszczał wreszcie do Związku nie tylko rodowitych Podhalan, lecz również sympatyków idei.
W okresie międzywojennym z inicjatywy Związku Podhalan powstały:

•    Seminarium Nauczycielskie i Wysokogórska Szkoła Rolnicza w Nowym Targu,
•    Spółdzielnia Mleczarska w Szaflarach,
•    droga na Spiszu z Niedzicy do Gronia,
•    liczne Kasy Stefczyka,
•    wiele bibliotek i kilka domów ludowych.

Prowadzono akcje oświatowe, organizowano sympozja naukowe, prowadzono sprzedaż maszyn rolniczych.
Do II wojny światowej zjazdy odbywały się rokrocznie w różnych miejscowościach: m.in. Czarnym Dunajcu, Chochołowie, Kościelisku, Bukowinie Tatrzańskiej, Szaflarach, Żywcu, Rabce, Poroninie, Białym Dunajcu, Odrowążu. Miało to jednoczyć Podhalan w jedną rodzinę i propagować ruch regionalny. To właśnie na jednym ze zjazdów- w 1922 roku, w Czarnym Dunajcu Władysław Orkan ogłosił swoje „Wskazania dla synów Podhala”, które do dzisiaj stanowią myśli przewodnie dla działaczy Związku.
W 1928 roku na zjeździe odbywającym się w Kościelisku, po raz pierwszy jako delegat uczestniczył przedstawiciel świeżo powołanego Związku Podhalan w Ameryce.
W latach 1935-1939 Prezesem ZP był Feliks Gwiżdż, działacz społeczny, pisarz, poseł i senator II RP rodem z Odrowąża.
Przez lata okupacji hitlerowskiej Związek Podhalan działał w konspiracji. Po zakończeniu wojny w 1945 roku sytuacja nie uległa poprawie. Atmosfera polityczna powojennej Polski nie sprzyjała rozwojowi ruchów regionalnych. W 1957 roku w Zakopanem zaczął działać Związek Górali Tatrzańskich, którego zjazd w Zakopanem uznawany jest jako XXIV Zjazd Podhalan. Prezesem został wówczas pisarz z Kościeliska Stanisław Nędza-Kubiniec. Oficjalnie jednak Związek został reaktywowany w roku 1959, odtąd zjazdy odbywały się już regularnie, co trzy lata.
Od 1973 roku oficjalną siedzibą Związku stał się Dom Podhalański im. Kazimierza Przerwy- Tetmajera i Władysława Orkana w Ludźmierzu i tutaj do dnia dzisiejszego spotykają się na obrady Podhalanie, wybierają zarząd główny i prezesów Związku.
 

Opracował: Julian Kowalczyk

Sponosorzy













Związek Podhalan w Polsce

W związku z rozbudową strony internetowej Zarządu Głównego Związku Podhalan w Polsce, nową odsłonę strony inetrnetowej w domenia www.zwiazek-podhalan.com. Zachęcamy wszystkich członków do współpracy przy aktualizowaniu informacji, które mogą się pojawić i zainteresować innych użytkowników serwisu. W imieniu prezydium Zarządu Głównego Związku Podhalan w Polsce strona zarządzana będzie przez:
Redaktora strony - Piotr Gąsienica, Członek Prezydium ZGZP
Koordynator strony - Grzegorz Czepelak, Członek Prezydium ZGZP
Zdjęcia: Dawid Lis, Jacek Szczepaniak

Strona będzie zarządzana według następującego regulaminu

Pozdrawiam Prezes Zarzadu

Kontakt

Związek Podhalan w Polsce
Sekretariat w Nowym Targu

al. Tysiąclecia 35 pokój nr. 13, 34-400 Nowy Targ
e-mail biuro@zwiazek-podhalan.com
Tel./fax. 18 264 95 23
Sekretariat czynny od poniedziałku do piątku w godz. 9:00-15:00 w czwartki 14:00-20:00

Bank Spółdzielczy w Nowym Targu
Konto nr: 18 8812 0005 0000 0000 0404 0001

Newsletter

Poniżej wpisz swój adres e-mail, a będziesz otrzymywał bezpłatne informacje na temat Związku Podhalan

Partnerzy Medialni







© Związek Podhalan 2015.